پسابرجام و ادامه حرکت خزنده‌ی روسیه در اقتصاد ایران

روسیهکیهان لندن / مهرداد سیدعسگری – الکساندر آئوزان رئیس دانشکده اقتصاد دانشگاه دولتی مسکو و رهبر علمی انستیتوی طرح‌های ملی روسیه می‌گوید: «بحران‌ها در روسیه معمولا سریع‌تر از پیش‌بینی‌های اقتصاددانان و انتظارات سیاستمداران به پایان می‌رسند.»

مهرداد سیدعسگری
مهرداد سیدعسگری کارشناس اقتصاد

اما فارغ از تبلیغات دستگاه‌های دولتی روسیه اخبار نشان از چه دارند؟

تحریم‌های چندگانه غرب برای روسیه و تحریم‌های روسیه برای کشورهای دیگر همچون ترکیه نشان از نوعی تغییر در تاکتیک‌های پوتین و دولتش دارد و فضایی را برای اقتصاد ایران مهیا کرده که ظاهراً خوش آب و رنگ است اما نشان از وابسته‌تر شدن اقتصاد ایران به فدراسیون روسیه در حوزه‌های خاص دارد.

ایران  و روسیه افزون بر برنامه‌ریزی کلان برای افزایش ارزش روابط تجاری بین دو کشور، همکاری‌های بیشتر اقتصادی بین استانی را نیز در نقشه راه توسعه مناسبات گنجانده‌اند تا براساس آن حجم روابط تجاری از سالانه دو میلیار دلار کنونی در آینده‌ای نزدیک به ۱۰ میلیارد دلار افزایش یابد.

 تغییرجزیی در سبد کالای صادراتی ایران

صادرات میوه و سبزیجات از ایران به روسیه از آغاز سال جاری در حال شتاب گرفتن است و هر چند هنوز آماری از آن اعلام نشده، ولی کالای های ایرانی در حال جایگزینی با محصولات ترکیه‌ای است که به دلیل تحریم‌های مسکو علیه آنکارا، ورود آنها منع شده است.

روسیه با بیش از ۱۷ میلیون کیلومتر مربع گستردگی به عنوان بزرگترین کشور جهان و ۱۴۶ میلیون و ۵۰۰ هزار نفر جمعیت در سرزمین اصلی و ۲۲ جمهوری، بازار بزرگی است که به علت سردسیر بودن بسیاری از مناطق نیاز به واردات گسترده سبزیجات تازه و میوه دارد.

به گزارش ایرنا، اکنون کیوی، سبزیجات تازه، کلم و کلم بروکلی از پرحجم‌ترین اقلام صادراتی ایران به روسیه به شمار می‌رود که افزون بر توزیع در  بازارهای محلی، توسط فروشگاه‌های زنجیره‌ای بزرگ مانند «اوشان» که در بسیاری از شهرهای روسیه و دیگر کشورهای جهان نمایندگی دارد توزیع می‌شود و سفارت ایران در مسکو از صفر شدن نرخ عوارض گمرکی ۸ محصول گل کلم و بروکلی و پسته و مغز پسته و خرما و انواع کشمکش از ۲۲ مارس۲۰۱۶ به اتحادیه اوراسیا که روسیه قلب آن است خبر داد.

بر همین اساس توسعه فعالیت‌های استان‌های شمالی کشور و استفاده از ظرفیت‌های این استان‌ها در دستور کار دو کشور قرار دارد و استان گلستان تا کنون توانسته است مجوز ۵ کشتارگاه را برای صادرات گوشت به کشور روسیه دریافت کند. لازم به یادآوری است که ۱۸ کشتارگاه در ایران با توجه به استانداردهای ایزو توانسته‌اند مجوز صادرات  به روسیه را دریافت کنند.

روسیه و چشمداشت به منابع نفت ایران

 

سفر ولادیمیر پوتین رئیس جمهوری روسیه به ایران در اواخرنوامبر سال ۲۰۱۵، رویداد مهمی در مشارکت اقتصادی طی سال‌های اخیر بود که در جریان آن اسناد مقدماتی در رابطه  با اعطای وام اعتباری صادراتی به میزان ۵ میلیارد دلار به امضا رسید.

آخرین اخبار حکایت از آن دارد  که روسیه دو وام اول به مقدارحدود ۲ و نیم میلیارددلار رابه ایران واگذار خواهد کرد. این موضوع را سرگیی ستورچاک، معاون وزیر دارایی روسیه اعلام کرد.

جمهوری اسلامی: سیاست نه شرقی، نه غربی
روسیه با کارت ایران بازی می‌کند

این وام صرف چه اموری خواهد شد؟

دولت روسیه با دادن چنین وامی اهداف خاصی را در اقتصاد ایران در نظر دارد اما بزرگترین اولویت روسیه بازگشت به بازار قراردادهای نفتی ایران در حوزه سرمایه‌گذاری و توسعه تکنولوژیک می‌باشد.

ایران و روسیه حتی در دوران تحریم روابط خوبی داشتند و شرکت‌های روس تا جایی که توانستند در برخی از پروژه‌ها، حتی پیش از تحریم، در بخش‌های زیربنایی بخش انرژی ایران نقش فعال ایفا کردند.

در دوران تحریم بین ایران و روسیه یک قرارداد به نام «تهاتر نفت» منعقد شد. ایران طبق این قرارداد می‌بایست روزی ۵۰۰ هزار بشکه نفت به روسیه بدهد و طرف روسی در ازای  ۵۰۰ هزار بشکه نفت، کالاهای مورد نیاز ایران مانند کالاهای فنی و صنعتی را تحویل بدهد.

اما ضرورت اجرای این قرارداد بعد از رفع تحریم‌ها از بین رفت و قرارداد ملغی گردید. وامی هم که اخیرا قرار شد  بعد از سفر رسمی هئیت دولت روسیه به ایران اعطا شود، در همین جهت است.

شرکت‌های «لوک اویل»، «گازپروم» و «روس اتم» و بقیه شرکت‌های روس در صدد بازگشت به عرصه انرژی نفت و گاز و انرژی هسته‌ای ایران و مایل به امضای قرارداد هستند.

از دیگر حوزه‌هایی که طرف روسی و ایرانی تمایل شدید به اجرای آن دارند توسعه حفاری در بخش نفت است.

کارخانه  کشتی‌سازی آستراخان «کراسنی باریکادی» برای شرکت صنعتی « سدید» پنج دکل جک آپ برای استخراج نفت در خلیج فارس می‌سازد.  قرارداد مربوطه توسط نمایندگان دو کشور در حضور علی محمدی کنسول جمهوری اسلامی ایران در آستراخان و ویکتور وینوکوروف رئیس اتاق بازرگانی- صنعتی آستراخان به امضا رسید. قیمت این قرارداد حدود ۲۰۰ میلیون دلار و مدت ساخت آن ۲ سال اعلام شده است.
خرمشهر به عنوان پایگاه مونتاژ این شناورها در نظر گرفته شده است.

همچنین طرف ایرانی شدیدا علاقمند است تا در خصوص صادرات گاز از طریق ایران با کشورهای روسیه و ترکمنستان  وارد گفتگوی جدی شود اما طرف روسی تمایلی به این امر نشان نمی‌دهد اما در صورت وقوع چنین امری مثلث بزرگ گازی ایران- ترکمنستان- روسیه  می‌تواند معادلات سیاسی و امنیتی و اقتصادی را برای اتحادیه اروپا بر هم بزند.

طرح شمال- جنوب روسی و برنامه روسیه برای ایران


طرح «شمال- جنوب» در راستای ایجاد کریدوری در مسیر هلسینکی- بمبی است که ارتباط ترانزیت کشورهای شمال اروپا و روسیه از طریق ایران و آذربایجان به کشورهای حوزه اقیانوس هند و جنوب شرق آسیا را برقرار می‌سازد و هفت هزار کیلومتر طول دارد.
بر اساس اخباری که خبرگزاری «راشیا تودی» منعکس کرده، قرار است که بخش دیگری از این وام در بخش ریل و راه آهن هزینه شود.

همچنین این منابع اعلام کردند در  مذاکرات مسائل مربوط به ایجاد کریدور گمرکی ساده‌تر میان روسیه و ایران کریدور «شمال- جنوب» مورد بحث قرار گیرد.

به گفته روابط عمومی سازمان گمرک روسیه، محور مذاکرات در باره طرح اول راه‌اندازی سیستم اطلاع‌رسانی برای مبادله کالا و حمل و نقل میان دو کشور است که این سیستم هم اکنون به تاجران روسی و ایرانی در مسکو و تهران معرفی شده است.

در رابطه با اعلامیه‌ای که توسط روابط عمومی سازمان توسعه تجارت ایران منتشر شده، حسن مرتجی مدیر برگزاری همایش تجاری ایران و روسیه با بیان اینکه اکنون ایران برای سهم‌خواهی از بازار روسیه فرصت‌های زیادی دارد، گفت: «روسیه برای واردات از ایران امتیاز زیادی قائل است که از جمله تخفیف ۲۵ درصدی در هزینه‌های گمرکی است.»

همچنین دولت روسیه تمایل دارد تا الحاق ایران به سازمان همکاری‌های شانگ‌های در جلسه آتی این سازمان که در ۲۳ و ۲۴ ماه جاری میلادی برگزار می‌شود را به صورت جدی‌تری پیگیری کرده و ایران را وامدار این حرکت سخاوتمندانه خود با بهانه برداشتن تحریم‌ها کند.


همچنین روسیه قرار است نقش ویژه‌ای در الحاق ایران به اتحادیه اوراسیا در اکتبر ۲۰۱۶ ایفا نماید.

یادآوری می‌شود که مذاکرات غیر رسمی در اردیبهشت سال جاری برای الحاق ایران به این اتحادیه آغاز شده است.

نتیجه‌گیری

بنا بر اطلاعات فوق، روسیه طرح هماهنگ و ویرانگری را برای توسعه نفوذ خود در ایران هدف‌گذاری کرده و این اطلاعات، تکمیل‌کننده دیگر اهداف نفوذ بیشتر روسیه در اقتصاد ایران است و طرح‌های قدیمی‌تر این کشور  همچون احداث نیروگاه دوم و کلنگ‌زنی  آن  نیز در حال بررسی است. اما روسیه کماکان از  فروش آخرین نمونه تانک‌ها و هواپیماهای خود به ایران طفره می‌رود و دلیل آن را پایبندی مسکو به تحریم‌های تسلیحاتی ایران می‌داند.

نکته مهم و ناگفته در اجرای این طرح‌ها، گفتگوهای دولت روسیه با عربستان و سهم‌خواهی از اقتصاد این کشور پس از تصمیم عربستان برای راه‌اندازی و توسعه صندوق ذخیره ارزی است.

دولت روسیه نیاز شدیدی به منابع دلاری دارد و اگر روسیه قول‌های خاصی در این خصوص به عربستان برای مهار ایران دهد ایران بار دیگر به بازیگری باخته تبدیل خواهد شد که روسیه همچنان از کارت ایران برای رسیدن به دیگر اهداف خود استفاده خواهد نمود.